Anton Çeta – Mesia e Shqiptarëve

Shkruar nga Ismet Hajrullahu

Në vitet e vështira kur gjakmarrja kishte mbërthyer Kosovën dhe natyrisht që Serbia e përdorte si mjet përçarjeje, pikërisht atëherë në skenë doli Anton Çeta, njeriu që guxoi të sfidonte traditën e gjakut me fjalën e dhënë, duke u bërë shpresa e një kombi.

Ai e kishte kuptuar se paqja e brendshme ishte kusht për mbijetesën e popullit shqiptar dhe nisi një lëvizje që do të ndryshonte historinë: pajtimin e gjaqeve.

Me fjalën e tij të urtë dhe autoritetin moral, Prof. Çeta bashkoi studentë, intelektualë dhe klerikë.

Ata, pa u lodhur, shkuan derë më derë, fshat më fshat, qytet më qytet, duke bindur familjet të falnin hasmëritë e vjetra, të hiqnin dorë nga cikli i dhimbjes dhe të ktheheshin nga e ardhmja, jo nga e kaluara e dhimbshme.

Studentët ishin forca e kësaj lëvizjeje: të rinj plot energji dhe besim, që e ndjenin se e ardhmja e tyre nuk mund të ndërtohej mbi frikë e gjakmarrje, por mbi falje, dinjitet e solidaritet mes shqiptarëve.

Ata shoqëronin Prof. Çetën në çdo takim, mbanin fjalë të thjeshta motivuese dhe prekëse, sillnin histori të faljes së gjakut dhe krijonin ura midis familjeve që ishin në gjak prej vitesh.

Ndërsa klerikët, me autoritetin e tyre moral e shpirtëror, e bënin thirrjen që pajtimi të depërtonte në thelb të shpirtit të shqiptarëve.

Ndër ta spikaste Don Lush Gjergji, i cili me fjalën e tij të urtë i dha mesazhit të faljes një dimension shpirtëror të fuqishëm. Po ashtu, ishte aktiv edhe Hoxhë Sabri Bajgora, që me autoritetin e tij si klerik mysliman e bëri thirrje për pajtim pa kushte.

Tubimet e faljes u kthyen në festa popullore. Në Prizren, në Gjakovë, në Drenicë, familjet dolën publikisht dhe shpallën faljen e gjaqeve.

Kulmi i kësaj lëvizjeje madhështore ishte në Verrat e Llukës, në maj të vitit 1990, ku mbi gjysmë milioni shqiptarë u mblodhën dhe mbi 1.500 gjaqe u falën në një ditë të vetme. Ishte një ngjarje historike, një çast kur populli tregoi se mund të shërojë plagët e veta me forcën e faljes dhe me guximin për të thyer një traditë primitive.

Në ato tubime, njerëzit qanin e përqafonin njëri-tjetrin; familjet që kishin jetuar me armiqësi për dekada u bashkuan si vëllezër. Atmosfera ishte e ngrohtë, e mbushur me thirrje “u fal, u fal” dhe shoqërohej me lot gëzimi.

Kjo ceremoni ishte një akt emancipimi shoqëror dhe një deklaratë publike se jeta e përbashkët është më e madhe se çdo hasmëri.

Vlerat e pajtimit ishin të mëdha dhe prekën çdo aspekt të jetës shoqërore. Familjet që kishin jetuar të ngujtura për vite të tëra, tani sërish ishin të lira. Solidariteti u rrit ndjeshëm, sepse falja u pa si një akt i madh bashkimi, si një provë se shqiptarët mund t’i tejkalojnë plagët e së kaluarës.

Ky proces krijoi terrenin e nevojshëm për rezistencën paqësore, duke i dhënë popullit një unitet moral që më vonë u shndërrua në forcë politike përballë pushtetit serb. Mbi të gjitha, shpresa u ringjall: falja e gjaqeve tregoi se shqiptarët mund të ecin përpara si një trup i bashkuar, ta mbrojnë njëri-tjetrin dhe të ndërtojnë të ardhmen me dinjitet.

Jehona e këtij pajtimi kaloi kufijtë e Kosovës. Mediat dhe vëzhguesit e jashtëm e përshkruan si një akt unik në historinë moderne, ku një komunitet i tërë, përballë rrezikut dhe padrejtësisë, vendosi të falë për hir të Atdheut.

Ky mesazh i fuqishëm i faljes u pa si shembull i rrallë i emancipimit shoqëror dhe kombëtar, si dhe i mençurisë politike, sepse tregoi se populli mund të mobilizohet rreth një ideali që është më i fortë se dhuna: ideali i paqes, dashurisë dhe i shtetit.

Prof. Anton Çeta nuk ishte thjesht një profesor; ai ishte udhëheqës shpirtëror, një njeri që e kuptoi thelbin e plagës dhe guxoi ta shërojë me mjetin më të vështirë, por më të fuqishëm: faljen. Ai pa se gjakmarrja ishte e ushqyer edhe nga politika e përçarjes dhe se vetëm liria e brendshme dhe besa e dhënë publikisht mund ta shkatërronin atë cikël.

Prandaj, Anton Çeta mbetet Mesia i shqiptarëve – njeriu që erdhi me fjalë të urta, me guxim moral dhe me një vizion të thjeshtë, por madhështor: bashkimi përmes faljes.
Një rol të veçantë në këtë proces patën edhe gratë shqiptare. Shpesh ato ishin zëri i arsyes brenda familjes, duke i nxitur burrat të falnin për hir të fëmijëve dhe të ardhmes.

Në tubimet e pajtimit, gratë shpesh dilnin të parat për të përqafuar dhe për të thyer heshtjen e armiqësisë. Ky kontribut i tyre e bëri faljen jo vetëm akt burrëror, por edhe akt familjar e shoqëror, duke treguar se paqja është përgjegjësi e të gjithëve.

Trashëgimia e Anton Çetës sot është e gjallë dhe e pranishme në kujtesën kolektive të shqiptarëve. Në shkolla, profesorët e përmendin si shembull të mençurisë dhe guximit moral; në media, figura e tij rikthehet sa herë flitet për pajtimin dhe bashkimin kombëtar; në tubime përkujtimore, njerëzit kujtojnë fjalët e tij të urta dhe aktin e madh të faljes.

Brezat e rinj e shohin Anton Çetën si një udhërrëfyes shpirtëror, një njeri që tregoi se paqja dhe falja janë armët më të fuqishme përballë padrejtësisë. Ky kujtim i gj